GÓC CUỐI TUẦN : BÌNH GIẢNG HỒNG LÂU MỘNG – PHẦN 3

GÓC CUỐI TUẦN : BÌNH GIẢNG HỒNG LÂU MỘNG – PHẦN 3.

Xin phép, mỗi cuối tuần Ad sẽ biên dịch một đoạn bình về tác phẩm Hồng Lâu Mông của Tưởng Huân – ông là họa sỹ, nhà thơ, nhà văn, nhà hoạt động văn hóa nổi tiếng của Đài Loan.

Ông đã bình giảng chi tiết về Hồng Lâu Mộng trong khoảng 4 năm tại Cao Hùng và được ghi âm và ghi hình lại.

3 năm trước đây, Ad được nghe và cảm thấy vô cùng xúc động và hạnh phúc vì được hiểu kỹ hơn về Hồng Lâu Mộng. Ad xin phép được dịch và lược dịch những trích giảng hay (theo quan điểm cá nhân của Ad).

Phần truyện trích trong Hồng Lâu Mộng – nhà xuất bản Văn học năm 2007

Kính mong quý bạn độc giả cùng đọc và góp ý thêm.

————————————————————————–

Còn nhớ, có nhiều người hỏi tôi rằng, nếu một ngày phải đến đảo hoang, cách ly hoàn toàn với thế giới bên ngoài và chỉ được mang theo một quyển sách, thì tôi không do dự mà trả lời rằng: Hồng Lâu Mộng.

Trong cuộc đời, chúng ta sẽ tiếp xúc với rất nhiều tác phẩm văn học, nhưng có lẽ, trong chúng ta, ai cũng có những ký ức sâu sắc với một cuốn sách nào đó.

Tôi nhớ, lần đầu tiên tôi tình cờ đọc Hồng Lâu Mộng là vào năm lớp 5. Lúc đó mới chỉ 11 tuổi nên có rất nhiều chi tiết như thơ, từ, phú và những câu văn ngôn văn, tôi cũng hiểu được một phần. Nhưng tôi ngay lập tức bị thu hút bởi bởi Hồng Lâu Mộng bắt đầu bằng một câu chuyện thần thoại về một hòn đá.

Nhiều người sẽ ngạc nhiên hỏi, Hồng Lâu Mộng không phải có hai nhân vật là Giả Bảo Ngọc và Lâm Đại Ngọc hay sao? Tại sao lại là câu chuyện về hòn đá?

Tôi xin phép được kể lại để những ai đã đọc rồi thì sẽ nhớ lại, còn những ai chưa đọc thì sẽ biết rõ thêm về Hồng Lâu Mộng. Ban đầu quyển sách không gọi là Hồng Lâu Mộng, mà gọi là Thạch đầu ký. Thạch đầu ký chính là kể lại câu chuyện về một hòn đá.

Ngày xửa ngày xưa từ rất lâu rồi, loài người vẫn chưa có lịch sử, vẫn chưa có chữ viết; đó là ở thời đại thần thoại. Khi đó, có hai vị thần, một người tên là Cộng Công, một người là Chuyên Húc. Thật kì lạ, hai người rất thích đánh nhau, đánh nhau đến mức đất trời điên đảo, và làm cho một cột trụ trời bị gãy. Người Trung Quốc cổ xưa tin tưởng rằng, có bốn cột trụ chống đỡ màn trời. Một cột trụ bị gẫy, thì màn trời bị nghiêng một bên, hở một lỗ thủng. Bạn biết rằng, nếu như một mái nhà bị dột một chỗ, mưa nắng khó chịu biết bao. Vậy là hai người đàn ông gây họa và một người phụ nữ phải thu xếp tai họa ấy. Vị thần ấy là Nữ Oa. Nữ Oa nhìn thấy cảnh trời như vậy, nắng mưa sương gió, loài người sao sống được, liền phát nguyện vá trời.

Nhưng làm sao thế nào để vá trời? Và Nữ Oa đi tập hợp tất cả các hòn đá có những màu sắc khác nhau. Sau khi tập hợp xong, Nữ Oa đốt lửa để nấu luyện đá. Và sau bao tháng ngày, cuối cùng, Nữ Oa ninh luyện thành dung nham, sau đó đi vá trời.

Nữ Oa luyện ba vạn sáu nghìn năm trăm linh một viên đá. Mỗi viên cao mười hai trượng, vuông hai mươi bốn trượng. Từ những con số này, chúng biết rằng tác giả đang ám thị tới về thời gian dài hàng thiên niên. Bạn có tin câu chuyện Nữ Oa luyện đá này không? Nếu như không tin, vào thời khắc mặt trời lặn, hãy nhìn lên bầu trời đằng tây, bạn sẽ nhìn thấy muôn sắc màu trong ráng chiều, bạn sẽ hiểu rằng đó chính những viên đá đa sắc luyện thành.

Hồng Lâu Mộng nói tới câu chuyện thần thoại này, và đã thu hút tôi – một cậu bé mười một tuổi bởi vì sự hoang đường của nó. Ở thời điểm đó, tôi cảm thấy vô cùng thú vị, một tác giả viết một quyển sách dầy như thế này rồi lại nói “Đầy trang những chuyện hoang đường”. Thầy cô hay cha mẹ chúng ta khó có thể nói những lời dạy dỗ của họ là hoang đường.

Thần thoại bản thân là một chuyện hoang đường, nhưng trẻ con lại rất thích chuyện thần thoại. Bởi vì trong những chuyện thần thoại ấy, ẩn chứa rất nhiều chuyện nửa hiểu, nửa không hiểu được của cuộc sống.

Và trong ba vạn sáu nghìn năm trăm linh một hòn đá, thì Nữ Oa đã nung luyện ba vạn sáu nghìn năm trăm hòn đá, còn một hòn đá thì không dùng, và bỏ lại trên đỉnh Vô Kê trên núi Đại hoang. Đại hoang chính là hồng hoang, vô kê có nghĩa là không tra chứng được.

Sau đó, hai vị tiên nhân đã biến hòn đá đó thành viên ngọc báu trong sáng.

Trong mỹ thuật Trung Quốc, đá với ngọc không thể phân chia được. Ở phương tây, khoáng thạch có độ cứng rất cao gọi là ngọc, trong thuyết văn giải tự của Trung Quốc: mỹ thạch vi ngọc – viên đá đẹp là ngọc.

Bảo Ngọc sinh ra miệng ngậm một viên ngọc. Anh đồng thời lại cảm thấy bản thân là một viên đá cứng đầu, vô dụng. Hòn đá hay ngọc, tùy bạn nghĩ như thế nào, bạn yêu nó, nó chính là ngọc, bạn không yêu nó, vứt vào hồng hoang, nó chính là một hòn đá ở núi Vô Kê.

Khi Bảo Ngọc sinh ra trong miệng ngậm một viên ngọc, đây là một thần thoại không thể giải thích nổi, tại sao tác giả lại nói mình ngậm ngọc mà sinh ra? Ngọc cuối cùng là gì? Nhiều người nói Hồng Lâu Mộng rất giỏi dùng từ đồng âm, vì vậy 玉yù là ngọc, đồng âm từ với từ 欲yù trong từ yùwàng – dục vọng. Vương Quốc Duy cho rằng trong triết học của Arthur Schopenhauer có nói “ý trí”, ngọc nhất bất kiến, anh ta mất đi “ý trí” thì sẽ mất đi bản tính. Trong tiểu thuyết này, ngọc biến thành một biểu tượng.

Trong chương một, tác giả mượn nhân vật Chân Sĩ Ẩn, liện hệ tới một câu chuyện thần thoại, cũng đồng thời đưa độc giả trở về với thực tế.

Hồng Lâu Mộng luôn luôn du lý giữa hiện thực và siêu hiện thực. Chúng ta thường chia văn học thành tác phẩm theo chủ nghĩa hiện thực và tác phẩm theo chủ nghĩa siêu hiện thực. Hồng Lâu Mộng luôn luôn giao thoa giữa hiện thực và siêu hiện thực. Có lúc, Hồng Lâu Mộng kể về thần thoại, có lúc đột nhiên lại lui về giới nhân gian.

Trong chương một, Chân Sĩ Ẩn nằm mơ, chợt gặp một nhà sư, một đạo sĩ. Một nhà sư, một đạo sĩ dường như mãi mãi là sự thức tỉnh trong tinh thần con người. Con người nằm mơ, bởi vì trong hiện thực muốn tránh né sự thật, và rồi sẽ đối diện với chân thực trong tinh thần, vì vậy đạo sĩ và nhà sư sẽ đến.

Nhà sư nói: “Hiện giờ có một cái án phong lưu cần phải chấm dứt. Nhân dịp một bọn oan gia phong lưu sắp sửa đầu thai xuống trần, tôi bỏ nó vào đây để nó hóa kiếp làm người”. Oan gia phong lưu chính là Giả Bảo Ngọc và Lâm Đại Ngọc.

Nhà sư nói: “việc này nói ra thì buồn cười lắm.Thật là chuyện nghìn xưa ít thấy. Chỉ vì trên bờ sông Linh hà ở Tây phương, bên cạnh Hòn đá Tam sinh có một cây Giáng Châu”. Hòn đá tam sinh chính là câu chuyện kể về Nguyên Dịch tăng nhân đời Đường khi hạ thế nói với người bạn thân là Lý Nguyên rằng: 20 năm sau gặp lại ở Tây Hồ – Hàng Châu. Lý Nguyên khi đó không hiểu người bạn mình nói gì, chỉ cảm thấy rất buồn. 20 năm sau, ông tới Tây Hồ – Hàng Châu làm quan, đột nhiên thấy một mục đồng, cưỡi trâu hát “tam sinh thạch bạn cựu tinh quỷ” ông đột nhiên nhớ đến câu nói của Nguyên Dịch khi lâm trung. Vì vậy chúng ta nói hòn đá tam sinh chính là tin tưởng sinh mệnh không chỉ là duyên phận mà trước mắt. Trước khi tôi sinh, ai là tôi, sau khi tôi chết, tôi là ai. Nhân quả luân chuyển chính là chủ đề của Hồng Lâu Mộng.

Chân Sĩ Ẩn vẫn còn nằm mơ, mơ đến thái hư ảo cảnh, ông càng muốn biết, chân tướng sinh mệnh cuối cùng là gì. Ông cũng muốn nhìn thấy thông linh bảo ngọc, nhất tăng nhất đạo đưa thông linh bảo ngọc đó cho xem. Sau khi xem xong, ông muốn hỏi vài câu. Nhưng nhất tăng nhất đạo cảm thấy thiên cơ không thể tiết lộ, “giật lại ngọc. Sau đó, họ đi đến một tòa nhà bia lớn, hai bên có đôi câu đối:

Giả bảo là chân, chân cũng giả

Không làm ra có, có rồi không

Người này tên là Chân Sĩ Ẩn, ông chính là chân, là thật, sau đó tất cả các nhân vật khác xuất hiện đều là Giả, Giả Chính, Giả Bảo Ngọc đều là giả. Tiểu thuyết này viết về chính hai từ “chân” và “giả”.

Cái gì được gọi là Chân, cái gì được gọi là Giả. Chúng ta chấp mị bất ngộ chính là phải phân biệt chân và giả, nhưng đối với tác giả mà nói, kinh qua từ phồn hoa đến huyễn diệt, chân và giả có sự khác biệt lớn vậy sao? Chúng ta thường thường xem thứ giả nhất trong cuộc đời thành thứ chân nhất, và thường đem thứ chân nhất thành thứ giả nhất.

Quyền lực, tài phú, tình ái, khi chấp mị bất ngộ, đều là chân, nhưng đã kinh qua rồi, tất cả đều là giả.

Hữu và vô chính là khái niệm tương đối. Lão Tử thường cảnh tỉnh chúng ta, một cái cốc rỗng thì mới có thể chứa được nước. Nếu như cái cốc này không rỗng, thì không thể chứa được nước. Câu đối này sẽ luôn luôn xuất hiện. Và bộ tiểu thuyết này chính là xoay quanh câu chuyện của hai gia tộc, một là họ Giả, một là họ Chân. Vì vậy ngoài Chân Sĩ Ẩn còn có một nhân vật xuất hiện tiếp theo Giả Vũ Thôn. Trong chương một, dùng Chân Sĩ Ẩn và Giả Vũ Thôn để đối tỉ, so sánh. Chân sự ẩn đi rồi, thì Vũ Thôn chính là ngôn ngữ giả, thôn ngôn chính là mượn lời nôm na thêu dệt ở đầu đường cuối ngõ.

Trong tiểu thuyết có một Giả gia, có một Chân gia, có một Giả Bảo Ngọc, có một Chân Bảo Ngọc, luôn là hai, một chân, một giả.

Chúng ta mỗi người, kỳ thực trong cuộc sống có thể đều có hai “ngã” – tôi, một ngã là người sinh ra làm bạn với mọi người, đi học, đi thi, làm quan, một ngã chân chính mãi ẩn sau trong nội tâm bản thân chúng ta. Đây chính là một cách viết rất hiện đại của Hồng Lâu Mộng.

Sau khi nằm mơ, Chẩn Sĩ Ẩn tỉnh lại, đoạn này được tác giả chuyển đoạn vô cùng xuất sắc. Mới bắt đầu, ông nằm mộng, trong mộng nghe thấy câu chuyện tiền kiếp của Giả Bảo Ngọc và Lâm Đại Ngọc. Nhất tăng, nhất đạo đi qua bài phường, ông cũng muốn đi qua, nhưng cuộc đời của ông chưa đến giai đoạn tỉnh ngộ, “ông muốn cất bước đi theo, chợt một tiếng sét dữ dội như núi lở đất suy sụp”. Trong giấc mộng ông nhìn thấy Thái hư ảo cảnh, sau khi ông tỉnh lại nhìn thấy nắng trời chang chang, rặng chuối phơ phất. Thế giới trong mộng và thế giới hiện thực giao điệp lại với nhau. Đây là sự chuyển tiếp vô cùng sống động trong văn học.

Khi quay trở lại hiện thực, ông nhìn thấy gì? Ông thấy vú già ẵm Anh Liên đến.

Anh Liên cô bé mới chỉ 3 tuổi, được ẵm trong lòng vú già. Cô chính là một nhân vật quan trọng trong Hồng Lâu Mộng, là con gái của Chân Sĩ Ẩn. Cô bé gái vừa xuất hiện, mệnh vận của gia tộc bắt đầu thay đổi, đầu tiên là mất con gái, sau đó là nhà bị cháy, toàn bộ gia sản bị tiêu tán, và chỉ còn cách nương nhờ vào nương gia. Nhạc phụ coi thường, và ông lĩnh ngộ ra nhân sinh rồi xuất gia.

Sĩ Ẩn tỉnh lại, lại thấy vú già ẵm Anh Liên đến, nhìn đứa con gái mặt mày tươi đẹp, ngoan ngoãn đáng mừng. Sĩ Ẩn giờ tay bế vào lòng, đùa với nó một lúc, rồi ẵm ra ngoài phố xem người qua lại nhộn nhịp. Khi sắp quay về, thấy một nhà sư, một đạo sĩ đi lại.

Vừa nãy, trong mơ có nhất tăng nhất đạo, hiện thực cũng có nhất tăng nhất đạo. Trong mộng, mơ thấy nhất tăng, nhất đạo, dễ dàng tin tưởng, nhưng trong thế giới hiện thực, nhất tăng nhất đạo thì thấy họ như kẻ ăn mày. Nhà sư, đạo sĩ đang cười cười nói nói như dại như điên: Thí chủ! Con bé này có mệnh không có vận, làm lụy đến cha mẹ, thí chủ ẵm nó làm gì?

Chúng ta nói đến mệnh vận, mệnh và vận là hai thứ khác nhau. Có một người bạn tôi giải thích rất hay, mệnh chính là bản mệnh, mệnh giống như một cái xe, vận chính là con đường. Nếu như là xe Audi đi trên con đường gập ghềnh khúc khuỷu thì mệnh tốt, vận không tốt. Nếu chỉ là một cái xe nhỏ thôi, nhưng đi trên con đường bằng phẳng, thì đó là mệnh không tốt, nhưng vận tốt.

Anh Liên sinh ra trong một gia đình rất tốt, Cha Chân Sĩ Ẩn là người danh vọng. Nhưng vận của cô không tốt, nhất tăng nhất đạo cảnh tỉnh Chân Sĩ Ẩn, nhưng đương nhiên Chân Sĩ Ẩn không thể nào hiểu được.

Nhà sư nói: Thí chủ cho tôi cho! Thí chủ cho tôi cho! Chân Sĩ Ẩn khó chịu, ẵm ngay con toan quay vào nhà. Nhà sư trỏ vào Sĩ Ẩn cười ồ lên, rồi đọc ngay bốn câu:

Chú ngốc nuông con khéo nực cười.

Gương lăng luống để tuyết phôi pha

Khi thơ xuất hiện trong Hồng Lâu Mộng chính là dự ngôn. Cô bé sau này đổi tên thành Hương Lăng, và Tiết Bàn sẽ mua cô làm thiếp đày đọa cô. Tuyết /xuě/ cùng âm với /xuè/ – Tiết , Tiết chính là Tiết Bàn, tuyết phôi pha, chính là bị Tiết Bàn đày đọa.

Phần này có chút gì đó giống với câu chuyện Oedipus trong thần thoại Hy Lạp. Oedipus khi sinh ra thì rút được một quẻ, dự ngôn là sẽ giết cha, lấy mẹ. Nhà vua và hoàng hậu sợ hãi liền vứt đứa trẻ ở nơi hoang dã, phái người đi giết. Người đó nhìn đứa bé đáng yêu như vậy nên cứ để đó, không dám hạ thủ.

Một quốc vương và vương hậu ở nước lân bang, tuổi lớn rồi nhưng chưa có con trai, cũng đi thần điện và bốc một quẻ, trên quẻ nói rằng: ông trời sẽ tặng hai người một cậu con trai. Họ liền đi tìm và nghe thấy tiếng trẻ con khóc, phát hiện ra Oedipus, từ đó họ nuôi dưỡng cậu bé.

Cậu bé này không hề biết họ không phải cha mẹ ruột của mình, cho đến khi lớn lên, Oedipus đến thần điện và thần nói: cậu sẽ giết cha lấy mẹ. Cậu cảm thấy tình cảm với cha mẹ tốt như vậy, làm sao lại có thể làm ra chuyện như vậy, liền quyết định không gặp cha mẹ nữa, đi chu du khắp các nước.

Cuối cùng, anh lại quay trở lại quốc gia của mình, và trên đường gặp cha đẻ. Hai người mâu thuẫn và anh đã giết chết cha. Tiếp theo là quốc gia gặp phải đại hạn, mẹ đẻ Oedipus chấp chính, nói rằng, ai có thể hóa giải lời nguyền thì sẽ lấy làm chồng. Oedipus phá giải lời nguyền, và lấy mẹ.

Bi kịch này nói đến con người như thế nào không tránh khỏi số mệnh. Đó chính là bị kịch khiến con người đau khổ, một đời cho dù trốn chạy thế nào, nhưng không tránh được vận mệnh đã định sẵn.

Và ở đây nhà sư có cảnh tỉnh như thế nào thì Sĩ Ẩn cũng không thể hiểu được.

Nguyên tiêu đêm ấy coi chừng đấy.

Lửa khói tan tành sắp tới nơi.

Hồng Lâu Mộng cảm thấy con người sống trong mị mộng, nếu như mộng không tỉnh, thì không biết bản chất của giấc mộng là gì. Chúng ta dùng mọi cách để giải thích giấc mộng, nhưng giấc mộng vượt qua lý trí của chúng ta, cho dù có được cảnh tỉnh tai họa sắp đến trước mắt, chúng ta cũng sẽ không hiểu.